MENU
Strefa w rozmiarze S

Kraków poddał walkę o czyste powietrze? SCT ma się skurczyć z 196 km² do niecałego kilometra!

Strefa szyta na miarę jednego czujnika. Kraków chce zmniejszyć SCT 200 razy.
Źródło zdjęcia: EPL

Urząd Miasta Krakowa przedstawił 17 listopada 2026 r. projekt zmiany uchwały o Strefie Czystego Transportu. Najważniejsza zmiana dotyczy obszaru: zamiast ok. 196 km², czyli większości miasta, strefa ma objąć ok. 0,99 km² w centrum – teren w obrębie I obwodnicy oraz obszar do al. Krasińskiego. To niemal dwustukrotne zmniejszenie. Ratusz zapewnia, że „strefa zostaje”, a normy emisji spalin się nie zmieniają. W praktyce Kraków, przez lata symbol walki ze smogiem, przechodzi od narzędzia obejmującego większość miasta do rozwiązania o charakterze symbolicznym – i to na kilka lat przed wejściem w życie dwukrotnie ostrzejszych unijnych norm dla dwutlenku azotu.

W artykule:

  • Jak ma wyglądać nowa Strefa Czystego Transportu (SCT) w Krakowie
  • Kto zostanie zwolniony z ograniczeń
  • Dlaczego miasto uważa dużą strefę za nieproporcjonalną
  • Co oznaczają nowe normy UE od 2030 r.
  • Madryt, Niemcy, Francja – co działo się po likwidacji stref

SCT ma się skurczyć: mniej niż 1 km² zamiast 196 km²

Według komunikatu magistratu nowa strefa obejmie centrum w obrębie I obwodnicy oraz teren do al. Krasińskiego. Granice wyznaczono tak, by w strefie pozostała stacja pomiarowa przy al. Krasińskiego – ta sama, na której w 2024 r. odnotowano przekroczenie normy NO₂. Wymagania emisyjne dla pojazdów pozostają bez zmian. Wjazd autem niespełniającym norm za opłatą będzie możliwy do końca 2028 r., a od 2029 r. – już nie.

Projekt rozszerza i upraszcza zwolnienia. Mieszkańcem będzie osoba, która rozlicza w Krakowie podatek dochodowy (lub rolny) – zameldowanie nie będzie wymagane. Zwolnienie obejmie także auta służbowe, firmowe, wynajmowane, dzierżawione, użyczone oraz objęte wspólnością majątkową małżeńską.

Samochody nabyte przed 1 stycznia 2029 r. zachowają zwolnienie, jeśli pozostaną nieprzerwanie u tego samego właściciela od 31 grudnia 2028 r. Z ograniczeń zwolnieni będą też pacjenci każdej placówki medycznej w strefie. Znikną nalepki i opłata 5 zł za nie – kontrola ma się opierać na numerach rejestracyjnych.

Opłaty – zamrożenie zamiast podwyżek

Równolegle, od 6 do 27 listopada, trwają konsultacje projektu zakładającego utrzymanie w latach 2027–2028 stawek z 2026 r. Obecna uchwała przewiduje wzrost abonamentu 30-dniowego ze 100 zł do 250 zł w 2027 r. i 500 zł w 2028 r. Po zamrożeniu kierowcy starszych aut nadal płaciliby 2,50 zł za godzinę, a 5 zł dawałoby prawo wjazdu do końca doby. Nowe granice zaczną obowiązywać 30 dni po ogłoszeniu uchwały, którą musi jeszcze przyjąć Rada Miasta Krakowa.

Argument miasta – przekroczenie dotyczyło 0,2 km²

Ratusz przypomina, że obowiązek utworzenia SCT wynikał z przekroczenia normy przy al. Krasińskiego w 2024 r.: średnio 45 µg/m³ przy dopuszczalnych 40 µg/m³. Według pisma GIOŚ z 9 lipca 2025 r. obszar przekroczenia wynosił ok. 0,2 km² i mieszkało na nim 9387 osób. W 2025 r. po raz pierwszy od dekady w aglomeracji krakowskiej nie odnotowano przekroczenia średniorocznej normy NO₂ – jeszcze przed startem strefy 1 stycznia 2026 r. Stąd wniosek o „ponownej ocenie proporcjonalności” jej obszaru.

Polityka – strefa, która kosztowała prezydenta urząd

Projektu nie da się oddzielić od politycznego kontekstu. SCT, ustanowiona uchwałą z 12 czerwca 2025 r., od początku budziła sprzeciw mieszkańców regionu i okolicznych gmin. 24 maja 2026 r. krakowianie odwołali w referendum prezydenta Aleksandra Miszalskiego – za głosowało 171 581 osób, a strefa stała się jednym z symboli tego buntu. W przedterminowych wyborach prezydentem miasta został Łukasz Gibała.

Normy UE – próg 20 µg/m³ już od 2030 r.

Argument o spełnionej normie ma jednak krótki termin ważności. Dyrektywa (UE) 2024/2881 obniża od 2030 r. dopuszczalne średnioroczne stężenie NO₂ z 40 do 20 µg/m³, a pyłu PM2,5 z 25 do 10 µg/m³. Z danych GIOŚ przywoływanych przez portal Globenergia wynika, że ok. 77 proc. krakowian, czyli ponad 620 tys. osób, mieszka na obszarach, gdzie nowa norma dla NO₂ jest przekraczana. Miasto samo informowało w styczniu, że ok. 80 proc. tlenków azotu w Krakowie pochodzi z rur wydechowych. Strefa o powierzchni niecałego kilometra kwadratowego, z szerokimi zwolnieniami dla mieszkańców, tego problemu nie rozwiąże. Zabezpieczy najwyżej wynik jednego czujnika.

Madryt – strefa działała, sąd uchylił

Europejskie doświadczenia pokazują, co dzieje się, gdy skuteczną strefę się wygasza. Madrid Central, uruchomiona pod koniec 2018 r., według badania Politechniki Madryckiej obniżyła emisje NO₂ o 38 proc. w swoich granicach i o 9 proc. w całym mieście.

W 2019 r. stacja przy Plaza del Carmen po raz pierwszy zeszła poniżej limitu 40 µg/m³. Gdy nowe władze miasta zapowiedziały odejście od mandatów, organizacja Ecologistas en Acción odnotowała tam skok stężeń NO₂ o 52 proc. Ostatecznie sąd uchylił Madrid Central z przyczyn formalnych, co w maju 2021 r. przypieczętował Sąd Najwyższy. We wrześniu 2024 r. madrycki sąd unieważnił kolejne strefy, powołując się na zasadę proporcjonalności – ten sam argument, który pada dziś w Krakowie.

Niemcy i Francja – zlikwidowane strefy mogą wrócić

W Niemczech strefy ekologiczne przez lata pomagały ograniczać zanieczyszczenia. W 2024 r. po raz pierwszy wszystkie stacje pomiarowe w kraju spełniły unijne normy, więc kolejne miasta – m.in. Mannheim, Heilbronn i Moguncja – likwidowały swoje Umweltzonen. Federalny Urząd Środowiska (UBA) ostrzega jednak, że wobec ostrzejszych norm od 2030 r. strefa może znów okazać się potrzebna.

We Francji parlament w kwietniu 2026 r. przegłosował likwidację stref niskiej emisji (ZFE). 21 maja Rada Konstytucyjna uchyliła ten zapis jako niezwiązany z przedmiotem ustawy. Strefy w Paryżu, Lyonie czy Grenoble działają nadal.

Kraków – wystarczyło wytrwać

Kraków stoi dziś w podobnym miejscu. Poprawa jakości powietrza jest faktem, ale cel na 2030 r. jest dwukrotnie ambitniejszy od tego, który miasto właśnie osiągnęło. Zamiast złagodzić najbardziej dotkliwe dla regionu zapisy przy zachowaniu realnego zasięgu strefy, ratusz proponuje rozwiązanie, które formalnie spełnia obowiązek, ale niewiele zmieni w ruchu na ulicach. Najtrudniejszy etap – wdrożenie systemu, kampania informacyjna i pierwszy rok działania – Kraków ma już za sobą. By dowieźć efekt, wystarczyło jeszcze trochę wytrwać. Jeśli w 2030 r. normy znów zostaną przekroczone, strefę trzeba będzie budować od nowa – tym razem pod presją unijnych terminów.

Maciej Gis

REKLAMA