W artykule:
• W Polsce nie ma prawnego obowiązku stosowania opon zimowych
• W Niemczech liczą się warunki na drodze, a na Litwie konkretne daty
• Brak zimówek nie pozwala automatycznie odmówić wypłaty z OC, ale sytuacja z AC jest bardziej skomplikowana
• A może opony całoroczne?
Zimówki, czyli przepisów brak. U nas
Polskie przepisy nie wyznaczają daty, od której kierowca musi założyć opony zimowe. Nie ma więc prawnego obowiązku wymiany ogumienia 1 listopada, 1 grudnia ani w momencie pojawienia się pierwszego śniegu.
Potwierdza to także policja. Sam fakt jazdy na oponach letnich w styczniu nie jest podstawą do wystawienia mandatu. Opony muszą jednak spełniać ogólne wymagania techniczne. Jeżeli nie mają wskaźników granicznego zużycia, bieżnik nie może mieć mniej niż 1,6 mm. Niedopuszczalne są również m.in. poważne uszkodzenia odsłaniające osnowę.
To jednak polskie przepisy. Przekroczenie granicy może całkowicie zmienić sytuację, ponieważ w Unii Europejskiej nie istnieją jednolite regulacje dotyczące zimowego ogumienia. Każde państwo ustala własne zasady.
Litwa nie patrzy na pogodę. Liczy się data
Najprostsze zasady obowiązują w części państw, które wyznaczają konkretny okres stosowania zimowego ogumienia.
Na Litwie opony zimowe są obowiązkowe od 10 listopada do 1 kwietnia. W Estonii podstawowy okres trwa od 1 grudnia do 1 marca, podobnie jak na Łotwie. Łotwa wymaga przy tym obecnie ogumienia przeznaczonego do warunków zimowych z symbolem alpejskim. Samo oznaczenie M+S już nie wystarcza.
W Słowenii obowiązek wyposażenia zimowego trwa od 15 listopada do 15 marca, a może mieć zastosowanie również poza tym okresem, jeśli pojawią się warunki zimowe. Zamiast czterech zimówek dopuszczony jest tam w określonych przypadkach zestaw opon letnich i łańcuchów.
Podobnie należy czytać przepisy Chorwacji. Od 15 listopada do 15 kwietnia wymagane jest wyposażenie zimowe, ale nie oznacza to bezwzględnego nakazu zakładania zimówek. Samochód do 3,5 t może korzystać z czterech odpowiednich opon zimowych albo opon letnich z bieżnikiem minimum 4 mm, pod warunkiem posiadania łańcuchów lub dopuszczonych zamienników.
Ciekawym przypadkiem jest również Bułgaria. Od 15 listopada do 1 marca obowiązują wymagania dotyczące ogumienia, ale mogą je spełnić nawet opony letnie, jeżeli bieżnik ma co najmniej 4 mm. Mówienie o bezwzględnym „obowiązku zimówek” byłoby więc uproszczeniem.
Niemcy: żadnej daty, wystarczy śnieg
Zupełnie inaczej działa system niemiecki. Nie ma tam ustawowego okresu od listopada do marca. Można legalnie jechać na letnich oponach nawet w styczniu, jeżeli warunki są dobre.
W chwili pojawienia się gołoledzi, śniegu, błota pośniegowego, lodu lub oszronionej nawierzchni samochód musi jednak mieć odpowiednie ogumienie zimowe. Od października 2024 roku w takich warunkach wymagane są opony z oznaczeniem 3PMSF – Three-Peak Mountain Snowflake, czyli symbolem góry z trzema szczytami i śnieżynką. Samo oznaczenie M+S nie wystarcza.
Oznacza to, że polski kierowca może przekroczyć niemiecką granicę na letnich oponach w pogodny grudniowy dzień i nie złamie przepisów. Jeśli jednak zacznie padać śnieg i nawierzchnia stanie się typowo zimowa, dalsza jazda przestaje być zgodna z tamtejszymi wymaganiami.
Austria i Czechy łączą datę z pogodą
W Austrii przepisy dla samochodów do 3,5 t obowiązują od 1 listopada do 15 kwietnia, ale tylko wtedy, gdy na drodze panują warunki zimowe – znajduje się na niej śnieg, błoto pośniegowe lub lód. W takich okolicznościach odpowiednie opony muszą znaleźć się na wszystkich czterech kołach.
Dlatego sucha autostrada w Austrii w styczniu nie oznacza automatycznie obowiązku jazdy na zimówkach. Problem pojawia się wtedy, kiedy warunki się zmienią.
Podobny mechanizm stosują Czechy. Od 1 listopada do 31 marca opony zimowe są wymagane, gdy na jezdni znajduje się ciągła warstwa śniegu, lodu lub szronu, a także wtedy, kiedy z warunków atmosferycznych można przewidywać, że podczas podróży takie zjawiska wystąpią. Minimalny bieżnik dla samochodów osobowych wynosi tam 4 mm.
Na Słowacji dla aut osobowych zasada działa od 15 listopada do 31 marca, gdy drogę pokrywa śnieg, lód lub szron. Wymagane ogumienie powinno mieć co najmniej 3 mm bieżnika.
Podobne przepisy ma północ Europy
W Finlandii obowiązek stosowania zimówek istnieje od 1 listopada do 31 marca, ale tylko wtedy, gdy wymagają tego warunki pogodowe lub stan drogi. Bezkolcowe opony zimowe muszą obecnie mieć oznaczenie 3PMSF.
W Szwecji dla samochodów osobowych okres trwa od 1 grudnia do 31 marca i również wymaga wystąpienia zimowych warunków. Szwedzkie przepisy uznają za nie śnieg, lód, błoto pośniegowe lub szron na dowolnej części drogi. Opona musi mieć symbol 3PMSF albo być oponą kolcowaną, a minimalna głębokość bieżnika wynosi 3 mm. Zasady dotyczą także samochodów z zagranicznymi tablicami.
Rumunia nie wyznacza konkretnej daty. Zimowe ogumienie staje się obowiązkowe na drogach pokrytych śniegiem, lodem albo gołoledzią. Podobnie jest w Luksemburgu, gdzie obowiązek uruchamiają faktycznie występujące warunki zimowe, a nie kartka w kalendarzu.
Francja i Włochy: wszystko zależy od miejsca
We Francji obowiązek nie obejmuje całego kraju. Od 1 listopada do 31 marca działa w wyznaczonych gminach położonych w 34 departamentach górskich, m.in. w Alpach, Pirenejach, Jurze, Wogezach i Masywie Centralnym.
W takich strefach można korzystać z czterech odpowiednich opon zimowych albo wozić urządzenia przeciwpoślizgowe pozwalające wyposażyć co najmniej dwa koła napędowe. Od 2024 roku, aby opona była traktowana jako pełnoprawne ogumienie zimowe spełniające te wymagania, potrzebne jest oznaczenie 3PMSF.
We Włoszech nie istnieje jedna zasada dla całego kraju. Poszczególne regiony i zarządcy dróg mogą wprowadzać własne obowiązki, najczęściej od 15 listopada do 15 kwietnia. Wymóg sygnalizowany jest znakami i może oznaczać konieczność posiadania zimówek albo łańcuchów. W Dolinie Aosty okres zaczyna się już 15 października.
Podobny lokalny charakter mają przepisy w Hiszpanii – zimówki lub łańcuchy mogą być wymagane na określonych trasach na podstawie znaków albo decyzji władz, szczególnie w rejonach górskich.
Dania zmieniła przepisy, ale formalnego nakazu zimówek nadal nie ma
Od lipca 2025 roku duńskie przepisy wyraźniej obciążają kierowcę odpowiedzialnością za dobór ogumienia do warunków. Samochód nie może być wyposażony w opony „oczywiście nieodpowiednie” do aktualnej lub przewidywanej nawierzchni.
Duński urząd transportu podkreśla przy tym, że nie jest to formalny obowiązek posiadania opon zimowych. Jeśli jednak kierowca ma letnie opony i pojawia się śnieg, lód lub błoto pośniegowe, może się okazać, że samochodem nie wolno dalej jechać.
Na Bałkanach również trzeba uważać
Jeżeli zimowy wyjazd prowadzi dalej na południe Europy, przepisy również mogą zaskoczyć. W Bośni i Hercegowinie od 1 listopada do 1 kwietnia wymagane jest wyposażenie zimowe niezależnie od pogody. Nie zawsze muszą to być jednak zimówki – dopuszczone są m.in. letnie opony z co najmniej 4-milimetrowym bieżnikiem wraz z odpowiednimi „urządzeniami przeciwpoślizgowymi”.
W Serbii od 1 listopada do 1 kwietnia opony zimowe są wymagane wtedy, gdy na drodze znajduje się śnieg, lód lub gołoledź. Minimalna głębokość bieżnika wynosi 4 mm. Macedonia Północna wymaga natomiast posiadania odpowiedniego wyposażenia zimowego od 15 listopada do 15 marca.
Gdzie zimówki nie są obowiązkowe?
Poza Polską ogólnego obowiązku dla samochodów osobowych nie ma m.in. w Belgii, Niderlandach, Irlandii, Portugalii, Wielkiej Brytanii, na Węgrzech, Cyprze i Malcie. Takiego powszechnego obowiązku nie ma również w Szwajcarii.
Szwajcaria jest jednak dobrym przykładem, dlaczego „brak obowiązku” nie oznacza pełnej swobody. Tamtejsze władze wyraźnie zaznaczają, że kierowca, który zablokuje zaśnieżoną drogę albo doprowadzi do wypadku z powodu nieodpowiedniego ogumienia, może ponieść konsekwencje.
Opona całoroczna może wystarczyć, ale sprawdź oznaczenie
W wielu państwach nie trzeba mieć klasycznej opony sprzedawanej jako „zimowa”. Dobra opona całoroczna również może spełniać wymogi.
Najbezpieczniejszym rozwiązaniem przy zagranicznych podróżach jest obecnie ogumienie z symbolem 3PMSF – charakterystyczną górą z trzema szczytami i śnieżynką. Oznaczenie M+S wciąż jest honorowane w niektórych krajach, ale Niemcy, Francja, Łotwa czy Szwecja zaostrzyły już wymagania i samo M+S może być niewystarczające.
Czy ubezpieczyciel w Polsce wypłaci odszkodowanie bez zimówek?
Tu trzeba rozdzielić trzy różne sytuacje. Jeżeli kierowca na letnich oponach spowoduje wypadek, jego obowiązkowe ubezpieczenie OC nadal chroni poszkodowanego. Brak zimowych opon nie znajduje się w katalogu przesłanek pozwalających ubezpieczycielowi zażądać od sprawcy zwrotu wypłaconego odszkodowania.
Ustawa przewiduje taki regres m.in. w przypadku umyślnego wyrządzenia szkody, jazdy po alkoholu, braku wymaganych uprawnień czy ucieczki z miejsca zdarzenia – letnich opon na tej liście nie ma. Czyli: spowodowałeś zimą kolizję na letnich oponach – poszkodowany nie traci przez to prawa do pieniędzy z twojego OC.
Inaczej może wyglądać sytuacja, gdy to kierowca na letnich oponach jest poszkodowanym. Jeśli ubezpieczyciel sprawcy udowodni, że niewłaściwe ogumienie rzeczywiście przyczyniło się do powstania lub zwiększenia szkody, może próbować obniżyć odszkodowanie na podstawie art. 362 Kodeksu cywilnego. Sam fakt posiadania letnich opon nie wystarczy – musi istnieć związek między zachowaniem poszkodowanego a szkodą. Rzecznik Finansowy również podkreśla, że przyczynienie wymaga oceny konkretnych okoliczności zdarzenia.
Przykład? Jeżeli inny kierowca wymusi pierwszeństwo, a samochód poszkodowanego miał letnie opony, ale rodzaj ogumienia nie miał znaczenia dla powstania zdarzenia, trudno uzasadnić obniżenie świadczenia wyłącznie na tej podstawie. Jeżeli natomiast na oblodzonej drodze letnie opony znacząco wydłużyły drogę hamowania i wpłynęły na przebieg wypadku, spór o przyczynienie staje się znacznie bardziej prawdopodobny.
Z AC jest inaczej
Autocasco jest ubezpieczeniem dobrowolnym, dlatego dużo zależy od ogólnych warunków ubezpieczenia, czyli OWU konkretnej polisy. Kodeks cywilny pozwala ubezpieczycielowi odmówić świadczenia w razie szkody spowodowanej rażącym niedbalstwem, z zastrzeżeniem wyjątków wynikających z umowy i względów słuszności.
Nie oznacza to jednak, że każde rozbicie samochodu na letnich oponach w styczniu automatycznie pozbawia kierowcę pieniędzy z AC. Ponieważ w Polsce jazda na takich oponach sama w sobie jest legalna, ubezpieczyciel musiałby oprzeć odmowę na warunkach konkretnej umowy i okolicznościach wypadku. Znaczenie może mieć m.in. stan opon, pogoda, nawierzchnia i to, czy rodzaj ogumienia rzeczywiście miał wpływ na powstanie szkody. Dostępne analizy orzecznictwa nie wskazują na utrwaloną zasadę, według której sam brak zimówek wystarcza do odmowy wypłaty.
Najkrótsza odpowiedź brzmi więc: w Polsce brak opon zimowych nie powoduje automatycznej utraty odszkodowania. Z OC poszkodowany co do zasady otrzyma świadczenie, natomiast przy AC ubezpieczyciel może dokładniej badać okoliczności zdarzenia i zapisy polisy.
Przed wyjazdem za granicę patrz nie tylko na kalendarz
Największym błędem jest założenie, że skoro w Polsce zimówki są dobrowolne, można na takim samym zestawie bez problemu przejechać całą Europę.
W Niemczech znaczenie ma pogoda. W Austrii – pogoda i termin. Na Litwie przede wszystkim termin. We Francji – region i pora roku. We Włoszech może zdecydować konkretny odcinek drogi.
Dlatego przed zimowym wyjazdem warto sprawdzić przepisy wszystkich państw na trasie, również tych tranzytowych. A jeśli samochód ma opony całoroczne, zweryfikować nie tylko napis „all season”, lecz przede wszystkim oznaczenia na ich boku.
Piotr Sobczyk
