W artykule
- Wymiana obejmuje prawa jazdy wydane do 18 stycznia 2013 r., czyli dokumenty bez daty ważności. To około 15 mln dokumentów
- Wymiana potrwa pięć lat: od 19 stycznia 2028 r. do 18 stycznia 2033 r.
- Terminy dla poszczególnych grup kierowców określi rozporządzenie ministra infrastruktury
- Nowy dokument będzie ważny maksymalnie 15 lat
- Nie trzeba ponownie zdawać egzaminu ani robić badań lekarskich
- Standardowa opłata wynosi dziś 100 zł, projekt przewiduje wzrost do 115,50 zł
Bezterminowe prawo jazdy – skąd w ogóle taki dokument
Przez wiele lat dokument bez daty ważności był w Polsce czymś zupełnie normalnym. Jeżeli kierowca nie miał przeciwwskazań zdrowotnych, raz zdobyte uprawnienia kategorii B pozostawały bezterminowe. Sam blankiet nie miał wpisanej żadnej daty, do której należy go wymienić.
Zmieniło się to 19 stycznia 2013 r. Od tego dnia nowo wydawane prawa jazdy otrzymują administracyjny termin ważności. Teraz ta sama zasada obejmie również starsze dokumenty. Według Ministerstwa Infrastruktury, cytowanego przez Dziennik.pl, chodzi o około 15 mln praw jazdy.
Trzeba tu rozróżnić dwie rzeczy. Uprawnienia do kierowania pojazdami pozostają bezterminowe. Termin ważności dotyczy wyłącznie samego dokumentu, czyli fizycznej karty ze zdjęciem i zabezpieczeniami. Można to porównać do dowodu osobistego: obywatelstwo się nie kończy, ale dokument co jakiś czas trzeba odnowić.
Przepisy unijne a obowiązek wymiany
Zmiana nie jest polskim pomysłem. Wynika z unijnej dyrektywy w sprawie praw jazdy, która ujednoliciła te dokumenty w całej Unii Europejskiej. Zgodnie z nią wszystkie prawa jazdy wydane przed 19 stycznia 2013 r. muszą do 19 stycznia 2033 r. spełniać nowe wymogi, w tym mieć określony termin ważności.
Polska wpisała to rozwiązanie do ustawy o kierujących pojazdami. Przepis mówi wprost: „Prawa jazdy wydane do dnia 18 stycznia 2013 r. podlegają wymianie w okresie od dnia 19 stycznia 2028 r. do dnia 18 stycznia 2033 r. w terminach określonych przez ministra lub wcześniej na wniosek posiadacza”.
Okresowa wymiana dokumentu służy przede wszystkim aktualizacji zdjęcia i zabezpieczeń. Prawo jazdy wydane kilkanaście lub kilkadziesiąt lat temu często przedstawia osobę, którą trudno rozpoznać podczas kontroli drogowej, a starsze blankiety łatwiej podrobić.
Terminy wymiany prawa jazdy wydanego przed 2013 rokiem
Ustawowe okno wymiany otworzy się 19 stycznia 2028 r. i zamknie 18 stycznia 2033 r. Po tej dacie stare, bezterminowe dokumenty przestaną być ważne.
Nie oznacza to jednak pełnej dowolności w wyborze terminu. Ustawa przewiduje, że wymiana odbywa się w terminach określonych przez ministra infrastruktury. Szczegółowy harmonogram ma zostać wprowadzony rozporządzeniem, które uwzględni możliwości techniczne wytwórcy dokumentów i urzędów. Celem jest rozłożenie wniosków w czasie. Wydziały komunikacji będą w tym okresie obsługiwać miliony dodatkowych spraw, a jednocześnie zwykłe wnioski: nowe prawa jazdy, rejestracje pojazdów czy zmiany danych.
Ile będzie ważne nowe prawo jazdy?
Po wymianie kierowca otrzyma dokument z administracyjnym terminem ważności wynoszącym maksymalnie 15 lat. Dotyczy to popularnych kategorii, w tym kategorii B, z której korzysta większość kierowców samochodów osobowych, także elektrycznych.
W przypadku kategorii zawodowych, czyli uprawnień do prowadzenia ciężarówek i autobusów, termin ważności jest krótszy i powiązany z obowiązkowymi badaniami lekarskimi. Krótszy termin może mieć również dokument osoby, u której lekarz stwierdził przeciwwskazania lub konieczność kontroli stanu zdrowia, na przykład z powodu wady wzroku.
Bez egzaminu i bez badań lekarskich
Najważniejsza informacja dla kierowców: wymiana jest formalnością administracyjną. Nie trzeba ponownie zdawać egzaminu teoretycznego ani praktycznego. Nie są też wymagane dodatkowe badania lekarskie, o ile wcześniej nie zostały one zlecone z innych powodów.
W praktyce wymiana wygląda podobnie jak przy utracie lub zniszczeniu dokumentu. Wniosek składa się w wydziale komunikacji starostwa lub urzędu miasta właściwego dla miejsca zamieszkania. Można to zrobić osobiście albo elektronicznie przez serwis gov.pl, korzystając z profilu zaufanego. Do wniosku trzeba dołączyć aktualne, kolorowe zdjęcie i potwierdzenie wniesienia opłaty.
Ile kosztuje wymiana prawa jazdy?
Obecnie standardowa opłata za wydanie prawa jazdy wynosi 100 zł i to ona obowiązuje przy wymianie dokumentu. Jak podaje Dziennik.pl, Ministerstwo Infrastruktury przygotowało nowelizację przepisów, która podnosi tę opłatę do 115,50 zł. Do tego dochodzi koszt wykonania aktualnego zdjęcia.
Wysokość opłaty ustala rozporządzenie, więc do 2028 r. kwota może się jeszcze zmienić. Przed złożeniem wniosku najlepiej sprawdzić aktualną stawkę na stronie gov.pl lub w urzędzie, w którym będziemy składać dokumenty.
Czy można wymienić prawo jazdy wcześniej?
Tak. Przepis wprost dopuszcza wymianę wcześniej, na wniosek posiadacza. Nowy dokument trzeba też wyrobić, gdy pojawi się inny powód, na przykład zmiana nazwiska, zniszczenie lub zgubienie starego blankietu. Taki dokument od razu otrzyma termin ważności, więc kierowca nie będzie już objęty obowiązkową wymianą w latach 2028–2033.
Warto przy tym wiedzieć, że zmiana adresu zamieszkania nie wymaga wymiany prawa jazdy. Nowe blankiety nie zawierają już adresu. Trzeba też pamiętać, że 15-letni okres ważności liczy się od dnia wydania. Im wcześniej nastąpi wymiana, tym wcześniej przyjdzie czas na kolejną.
Co powinni zrobić kierowcy już teraz?
Bezterminowe prawo jazdy pozostaje w pełni ważne aż do momentu wymiany, więc obecnie nie trzeba podejmować żadnych działań. Warto jednak sprawdzić datę wydania swojego dokumentu. Jeśli jest wcześniejsza niż 19 stycznia 2013 r., kierowca będzie musiał złożyć wniosek o wymianę w latach 2028–2033.
Najlepiej śledzić publikację rozporządzenia z harmonogramem i złożyć wniosek w terminie wyznaczonym dla swojej grupy, nie zwlekając do ostatniej chwili. Formalności są proste, nie trzeba się uczyć ani badać. Jedynym realnym kosztem pozostaje opłata za nowy blankiet i czas poświęcony na wizytę w urzędzie lub wypełnienie wniosku online.
Bezterminowe prawo jazdy przechodzi więc do historii, ale dla zdecydowanej większości kierowców oznacza to jedynie wymianę plastikowej karty, a nie utratę uprawnień.
Maciej Gis
